Onlayn alış-verişdə istehlakçının hüquqları nələrdir və qanunla necə qorunur?

İstehlakçının hüquqları Azərbaycan Respublikasında əsasən “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanun və digər normativ-hüquqi aktlarla tənzimlənir. Bu hüquqlar onlayn alış-veriş də daxil olmaqla bütün ticarət münasibətlərinə şamil edilir. Qanun istehlakçılara alqı-satqı prosesində bərabər hüquqlar, təhlükəsiz və keyfiyyətli məhsul alma, düzgün informasiya əldə etmə, zərərin ödənilməsi və müraciət hüququ kimi təminatlar yaradır. Online alış-verişdə belə hüquqlar ənənəvi satışla eyni hüquqi statusa malikdir.

Alıcı onlayn alış-verişdə hansı əsas hüquqlara malikdir?

– Məlumat almaq hüququ: Satıcı istehlakçını mal, xidmət və ya xidmətin şərtləri barədə tam, düzgün və dolğun məlumatla təmin etməlidir — bu, qiymət, texniki xüsusiyyətlər və çatdırılma şərtlərini əhatə edir.
– Keyfiyyət və təhlükəsizlik hüququ: Alınan məhsul keyfiyyətli, təhlükəsiz və reklam edildiyi kimi olmalıdır; əks halda istehlakçı tələblər qoya bilər.
– Seçim hüququ: Alıcı malları və ya xidmətləri sərbəst seçmə, onların istehsalçı və ya satıcısını seçmə hüququna malikdir.
– Zərərin ödənilməsi hüququ: Keyfiyyətsiz və ya təhlükəli mal səbəbindən yaranan zərər qanun nəzərdə tutduğu hallarda ödənilməlidir.
– Müraciət hüququ: Hörmətli alıcı dövlət orqanlarına və məhkəməyə müraciət etmək, hüquqlarının pozulması halında kompensasiya tələb etmək imkanına malikdir.

Onlayn alış-verişdə müqavilə bağlanması necə baş verir və bu hüquqa nə təsir edir?

Onlayn alış-verişdə satıcı və alıcı arasında elektron müqavilə yaranır — bu, “Elektron imza və elektron sənəd haqqında” qanuna əsasən ənənəvi yazılı müqavilə ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. Beləliklə, sifariş verib ödəniş etdikdə hüquqi baxımdan müqavilə bağlamış olursunuz və bu müqavilə çərçivəsində istehlakçı hüquqları tətbiq edilir.

Onlayn alış-verişdə malın keyfiyyətsiz olması halında istehlakçının hüquqları hansılardır?

Əgər onlayn alınıb çatdırılan mal sifariş olunandan fərqli, qüsurlu və ya keyfiyyətsiz çıxarsa:

• Satıcıdan malın dəyişdirilməsini tələb edə bilərsiniz.
  
• Əgər dəyişdirmə mümkün deyilsə, qiymətin azalmasını və ya müqavilədən imtina etməklə pulun geri qaytarılmasını tələb etmək hüququnuz var.
  Bu hüquqlar həm onlayn, həm də ənənəvi alışda bərabərdir və qanunla qorunur.
  

Satıcı hansı hallarda məsuliyyət daşıyır və istehlakçı hansı sübutlara malik olmalıdır?

Satıcı aşağıdakı hallarda məsuliyyət daşıyır:

• Mal və xidmət haqqında düzgün olmayan və yanıltıcı məlumat verirsə.
  
• Qüsurlu, təhlükəli və ya sifarişə uyğun olmayan məhsul satırsa.
  
• Malın dəyişdirilməsini və ya geri qaytarılmasını əsassız şəkildə məhdudlaşdırırsa.
  İstehlakçının hüquqlarını sübut etmək üçün sifariş təsdiqi, qəbz və ya ödəniş sənədi, məhsulun foto və ya videoları kimi materiallar faydalıdır.
  

Onlayn alış-verişdə aldanmamaq üçün istehlakçı nə etməlidir?

Hazırlıq mərhələsində:

• Satıcının tam əlaqə məlumatlarını (ünvan, e-poçt, telefon, VÖEN) və platforma haqqında məlumatı yoxlayın.
  
• İstifadəçi rəylərini və əvvəlki müştəri təcrübələrini araşdırın.
  
• Mümkün olduqda etibarlı və tanınmış platformalardən istifadə edin.
  

Əgər hüquqlar pozulubsa, necə şikayət etmək olar?

Hüquqlar pozulduqda üç əsas yol var:

1. Satıcıya rəsmi şikayət göndərmək və məsələni onunla həll etməyə çalışmaq.
   
2. Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinə müraciət etmək — rəsmi dövlət orqanı istehlakçı şikayətlərini araşdırır.
   
3. Məhkəməyə müraciət — hüquq pozuntusu olduqda məhkəmə yolu ilə zərərin ödənilməsini tələb etmək mümkündür və əlbəttə ki, məhkəmədə istehlakçılar müəyyən hallarda dövlət rüsumundan azad edilir.
   

Xarici ölkələrdən onlayn alış-verişdə hüquqlar nədir və Azərbaycanda necə tətbiq olunur?

Xarici platformalardan alınan mallar üçün beynəlxalq qaydalar və həmin ölkənin qanunları da rol oynaya bilər. Ancaq xaricdəki satıcıya qarşı hüquqların icrası Azərbaycan qanunları çərçivəsində çətin və bəzən mümkün olmur. Belə hallarda bank vasitəsilə ödənişin geri alınmasını tələb etmək və ya müvafiq xarici müştəri qoruma sistemlərindən istifadə etmək daha praktik olur.

Ümumi tövsiyə:

İstehlakçı hüquqları çox geniş və əhatəlidir — onlayn alış-veriş də bu qoruma sisteminə daxildir. Müştəri olaraq düzgün informasiya tələb etmək, sifariş sənədlərini saxlamaq, qüsurlu məhsul hallarında hüquqlarınızı tələb etmək və rəsmi dövlət orqanlarına müraciət etmək sizin üçün ən güclü müdafiə vasitələridir. 

Arbitro Hüquq Şirkəti, çoxillik təcrübəyə malik vəkil komandası ilə ən mürəkkəb hüquqi kazuistikaların və korporativ mübahisələrin peşəkar idarə olunmasında yüksək effektivlik nümayiş etdirir. Biz müştərilərimizə yalnız hüquqi müdafiə deyil, həm də biznesin dayanıqlılığını təmin edən strateji risk analizi və preventiv həllər təqdim edirik.

Hüquqi məsələlərinizdə operativ və peşəkar dəstək almaq üçün aşağıdakı WhatsApp düyməsinə klikləyərək bizimlə əlaqə saxlayın.