Məzuniyyət işçinin əmək funksiyasını müvəqqəti dayandıraraq iş yerini və vəzifəsini saxlamaqla istirahət etmək hüququdur. Bu hüquq Əmək Məcəlləsi ilə təmin edilir və tərəflərin razılaşması ilə ləğv edilə bilməz. Məzuniyyət dövründə işçi işdən azad edilmiş sayılmır, onun əmək münasibətləri davam edir və müəyyən hallarda əmək haqqı tam şəkildə saxlanılır.
İllik əsas məzuniyyət kimlərə və hansı şərtlərlə verilir?
Əmək müqaviləsi ilə işləyən hər bir işçi illik əsas məzuniyyət hüququna malikdir. Bu hüquq işçinin iş stajından, vəzifəsindən və ya işəgötürənin daxili qaydalarından asılı olmayaraq yaranır. İllik əsas məzuniyyətin müddəti qanunvericiliklə minimum hədd olaraq müəyyən edilib və bu müddət azaldıla bilməz.
İşçi adətən həmin məzuniyyətdən 6 ayi tamam olduqdan sonra istifadə edir. Lakin tərəflərin razılığı ilə bu müddət tamamlanmadan da məzuniyyət verilə bilər.
Əlavə məzuniyyətlər hansı hallarda tətbiq edilir?
Əlavə məzuniyyətlər işçinin əmək şəraitinə və sosial vəziyyətinə görə tətbiq olunur. Ağır, zərərli və xüsusi xarakterli işlərdə çalışan şəxslər, müəyyən kateqoriyaya aid işçilər (məsələn, uşaqlı qadınlar və ya xüsusi əmək şəraiti olan sahələrdə çalışanlar) üçün əlavə məzuniyyət hüquqları mövcuddur.
Bu məzuniyyətlər işəgötürənin təşəbbüsü ilə deyil, qanunla müəyyən edilən əsaslara görə verilməlidir. Əlavə məzuniyyətin verilməməsi və ya “ümumi məzuniyyətə daxildir” adı ilə ləğv edilməsi ciddi hüquqi pozuntu sayılır.
Ödənişsiz məzuniyyət hansı hallarda mümkündür?
Ödənişsiz məzuniyyət işçinin əmək haqqı saxlanılmadan işdən müvəqqəti azad olunmasıdır və yalnız qanunda nəzərdə tutulan hallarda və ya tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə tətbiq edilə bilər. İşəgötürən işçini məcburi şəkildə ödənişsiz məzuniyyətə göndərə bilməz.
Ən riskli praktik səhvlərdən biri maliyyə çətinliyi səbəbilə işçilərin “müvəqqəti olaraq” ödənişsiz məzuniyyətə çıxarılmasıdır. Bu, açıq şəkildə qanun pozuntusu hesab olunur və yoxlamalar zamanı cərimə ilə nəticələnə bilər. (İstinad linki)
Məzuniyyət necə rəsmiləşdirilməlidir?
Məzuniyyət mütləq yazılı şəkildə rəsmiləşdirilməlidir. İşçinin ərizəsi, işəgötürənin əmri və məzuniyyət cədvəli bu prosesin əsas hüquqi sənədləridir. Şifahi razılaşma və ya “sonradan yazarıq” yanaşması hüquqi baxımdan etibarsızdır.
Bundan əlavə, məzuniyyətə çıxan işçiyə məzuniyyət haqqı qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müddətdə əvvəlcədən ödənilməlidir. Bu ödənişin gecikdirilməsi də inzibati məsuliyyət yaradır.
İşəgötürənlər üçün ən riskli məqamlar nələrdir?
Əmək müfəttişlikləri zamanı ən çox aşkar olunan pozuntular bunlardır:
- Məzuniyyətin ümumiyyətlə verilməməsi
- Məzuniyyət günlərinin düzgün hesablanmaması
- Məzuniyyət əvəzinə pul ödənişinin qanunsuz tətbiqi
- İşçinin razılığı olmadan məzuniyyət tarixinin dəyişdirilməsi
- Sənədləşmənin natamam və ya formal aparılması
Bu halların hər biri inzibati məsuliyyət, maliyyə sanksiyaları və reputasiya itkisi ilə nəticələnə bilər.
HR və işəgötürənlər nəyi mütləq bilməlidir?
HR mütəxəssisləri üçün əsas məsələ məzuniyyəti “operativ problem” yox, hüquqi proses kimi idarə etməkdir. Qanunu bilməmək məsuliyyətdən azad etmir. Daxili qaydalar Əmək Məcəlləsinə zidd ola bilməz və heç bir daxili siyasət işçinin qanuni hüququnu məhdudlaşdıra bilməz.
Əmək məzuniyyəti ərizəsi necə yazılır?
Əmək məzuniyyətlərinə çıxmaq üçün məzuniyyət ərizəsi işçinin rəsmi tələbi olmaqla əmək münasibətlərində əsas sənəddir. Bu yazıda “ərizə necə yazılmalı”, hansı məlumatlar daxil edilməlidir və ən çox verilən sualların cavabları peşəkar və aydın şəkildə izah olunur.
Əmək məzuniyyəti ərizəsi nədir və niyə vacibdir?
Əmək məzuniyyəti üçün ərizə işçinin işəgötürənə yazdığı rəsmi müraciətdir, hansı ki, onun müəyyən tarixlərdə məzuniyyətə çıxmaq istəyini bildirir. Azərbaycan əmək qanunvericiliyinə görə mətbu forma tələb olunmur, lakin bu ərizə olmadan məzuniyyətin rəsmiləşdirilməsi mümkün deyil.
Bu sənəd HR və kadrlar üçün əsas hüquqi baza rolunu oynayır, çünki məzuniyyət əmri ondan sonra hazırlanır.
Ərizədə hansı məlumatlar mütləq olmalıdır?
Əmək məzuniyyəti üçün ərizədə aşağıdakı məlumatlar aydın və dəqiq şəkildə göstərilməlidir:
1. Başlıq və ünvan
Ərizə vəziyyət olunan şəxsə – adətən müəssisə rəhbərinə ünvanlanır. Bu hissədə rəhbərin tam adı və vəzifəsi qeyd olunur.
2. İşçinin məlumatları
Ərizəni yazan işçinin tam adı, vəzifəsi və bəzən struktur bölməsi (şöbə/şöbə adı) qeyd edilir.
3. Məzuniyyətin mahiyyəti və növü
Azərbaycanda əmək məzuniyyəti müxtəlif növlərdə ola bilər: illik əsas məzuniyyət, analıq məzuniyyəti, öz hesabına məzuniyyət və s. Ərizədə məzuniyyətin növü, başlama və bitmə tarixləri dəqiq göstərilməlidir.
4. Tarix və imza
Ərizənin yazıldığı tarix və işçinin imzası mütləq olmalıdır.
Ərizəni nə vaxt yazmaq lazımdır?
Əmək qanunvericiliyi məzuniyyət ərizəsinin qanuni vaxtını konkret göstərməsə də, məqsəd məzuniyyət əmri verilməmişdən əvvəl ərizə təqdim edilməlidir. Praktikada bu, ən azı məqsədli məzuniyyət başlanmasına 5 gün əvvəl olmalıdır ki, işəgötürən ərizə əsasında əmri vaxtında hazırlaya bilsin.
Ərizə necə təqdim edilir?
Ərizə iki yolla təqdim edilə bilər:
1. Kağız daşıyıcıda (şəxsən) – Ənənəvi və ən çox istifadə olunan yoldur.
2. Elektron informasiya sistemi vasitəsilə – Əgər şirkət daxili sistem bu imkanı dəstəkləyirsə, ərizə elektron imza ilə də göndərilə bilər.
Hər iki halda ərizə sənədləşmənin bir hissəsi kimi arxivlənməlidir.
Əmək məzuniyyətinə çıxmazdan əvvəl hansı sənədlər tələb olunur?
Əsas illik əmək məzuniyyəti üçün əlavə sənədlər tələb olunmur — sadəcə ərizə kifayətdir.
Lakin aşağıdakı hallarda əlavə təsdiqedici sənədlər də tələb oluna bilər:
- Analıq və ya sosial məzuniyyət — müvafiq tibb arayışı və ya doğum haqqında sənəd;
- Qismən ödənişli və ya digər xüsusi məzuniyyət — qanunla nəzərdə tutulan sənədlər (məsələn, xidmət göstəricilərini təsdiq edən sənəd) tələb oluna bilər.
Əmək məzuniyyəti ərizəsi ilə bağlı ən çox verilən suallar
Məzuniyyət ərizəsi üçün standart forma varmı?
Xeyr. Azərbaycan qanunvericiliyində məzuniyyət ərizəsi üçün vahid standart forma yoxdur. İşçi onu sərbəst formada, rəsmi üslubla yaza bilər.
Məzuniyyət ərizəsi verildikdən sonra nə baş verir?
İşəgötürən ərizəyə əsaslanaraq əmək məzuniyyəti əmri hazırlayır və işçiyə tanış etdikdən sonra imzalamaq üçün təqdim edir.
Ərizə olmadan məzuniyyət verilə bilərmi?
Xeyr. Ərizə olmadan məzuniyyət əmri hazırlana bilməz və bu əmrin olmaması hüquqi pozuntu sayılır.
Hüquqi dəstək üçün tövsiyə
Əmək münasibətlərində riskləri minimuma endirmək və məzuniyyətlə bağlı bütün prosedurları qanunvericiliyə uyğun qurmaq üçün Arbitro Hüquq Şirkətindən peşəkar hüquqi dəstək almaq tövsiyə olunur.
Oxşar məlumatlar
Ziyaretçi Yorumları
