Borclu vəfat etdikdə krediti kim ödəməlidir? 

Borclu vəfat etdikdə onun krediti, bank qarşısında daşıdığı öhdəlikləri və digər borcları avtomatik olaraq silinmir. Bu proses Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin müvafiq maddələri və Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun 4 iyun 2018-ci il tarixli qərarı ilə tam formalaşdırılmış hüquqi çərçivəyə malikdir.

Mülki Məcəllənin 470, 472, 1146, 1255 və 1306-cı maddələrinə əsasən, borclunun ölümündən sonra yaranan borc məsuliyyəti birbaşa vərəsəlik münasibətləri ilə əlaqələndirilir. Qanunvericilik miras sahiblərinin və kreditorun (bankın) hüquqlarını balanslaşdırmaq üçün konkret öhdəlik bölgüsü müəyyən edir.

Vərəsələrin məsuliyyəti necə yaranır?

Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu 2018-ci il tarixli qərarında bu məsələni belə şərh edir:
Mirası qəbul etmiş vərəsələr, miras açıldığı gündən onlara çatan miras payı həcmində mərhumun kreditorları qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar.

Bu o deməkdir ki:

• Vərəsə mirası qəbul edibsə, miras payı qədər borca cavabdeh sayılır.
  
• Vərəsə mirası qəbul etməyibsə, borca görə məsuliyyət daşımır.
  
• Miras payının həcmi – məsuliyyətin yuxarı həddidir. Çünki qanun vərəsəni mirasdan artıq məbləğ ödəməyə məcbur etmir.
  

Konstitusiya Məhkəməsi bu məsələdə bir məqamı xüsusi vurğulayır: mirası qəbul edən vərəsələr faktiki olaraq mərhumun öhdəlikləri üzrə borcluya çevrilirlər. Buna görə də kreditorun (bankın) ilk müraciət etməli olduğu tərəf məhz vərəsələrdir.

Vərəsə borcu ödəmirsə nə baş verir?

Mülki Məcəllənin 1255 və 1306-cı maddələri, habelə Konstitusiya Məhkəməsinin qərarına əsasən:

• Vərəsələr borcu ödəməkdən yayınırsa,
  
• Öhdəliyi vaxtında və düzgün icra etmirlərsə,
  
• Vərəsəyə çatan mirasın dəyəri borcu ödəməyə kifayət etmir,
  

bu halda kreditorun zaminə qarşı tələb irəli sürmək hüququ yaranır.

Burada iki vacib hüquqi prinsip var:

1. Zaminliyin taleyi borclunun ölümü ilə dəyişmir.
   Yəni, borclu vəfat etsə belə, zaminin öhdəliyi avtomatik olaraq xitam verilmir.
   
2. Zamin kreditor qarşısında tam məsuliyyət daşıyır.
   Zaminin cavabdehlik həcmi vərəsənin mirası çatan payı ilə məhdudlaşmır. Zamin öhdəliyi müqavilədə necə qeyd olunubsa, həmin qaydada davam edir.
   

Nəticə olaraq qanun nə deyir?

Hüquqi çərçivə aydın şəkildə göstərir ki:

• Borclu vəfat etdikdən sonra bank borcun silinməsinə borclu deyil.
  
• Mirası qəbul etmiş vərəsələr borcu, yalnız miras paylarının həcmi qədər ödəməlidirlər.
  
• Vərəsələr ödənişi etmədikdə və ya miras borcu qarşılamadıqda, kreditor zaminə müraciət edə bilər.
  
• Zamin borclunun ölümü ilə məsuliyyətdən azad olunmur və müqavilədəki şərtlərə uyğun tam cavabdehlik daşıyır.
  

Qanunvericilik bu məsələni mərhumun ailə üzvlərinin hüquqları, kreditorun maraqları və vərəsəlik münasibətlərinin balansını qorumaq üzərində qurur. Bu səbəbdən, vərəsəlik qəbul edilərkən mirasla yanaşı, ona bağlı öhdəlikləri də nəzərə almaq hüquqi baxımdan vacibdir.

Hər bir belə vəziyyət fərqli hüquqi yanaşma tələb etdiyindən, peşəkar hüquqi dəstək real risklərin qarşısını vaxtında almağa imkan verir. Arbitro şirkəti olaraq hüquq komandamız kredit, miras və müqavilə öhdəlikləri üzrə bütün mərhələlərdə sizə düzgün istiqamət verərək hüquqlarınızın tam qorunmasını təmin edir.